बाल दन्त चिकित्सा

दूध दाँत आउन थाल्ने जन्मेको करिब 6 महिनादेखि नै दाँत माझ्ने अभ्यास सुरु गर्नुहोस्, र पूर्ण रूपमा सामान्य खानामा परिवर्तन हुँदा वा दाढी आउने बेलासम्म राम्ररी माझ्न सकियोस् भनेर, ① मुखभित्र छोइनु ② टुथब्रस, यी दुई कुरामा बिस्तारै अभ्यस्त बनाउँदै दाँत माझ्ने बानी बसाल्नुहोस्।

आदर्श त हरेक खानापछि हो, तर सुरुमा जसरी पनि गाह्रो हुन्छ। पहिले सुत्नुअघि मात्र माझ्न अभ्यस्त बनाई, त्यसपछि बिहान र बेलुका गरी दिनको 2 पटक माझ्न थाली, अन्ततः हरेक खानापछि माझ्ने बानीतर्फ क्रमशः सर्दै जानुहोस्। करिब 2 वर्ष 6 महिनासम्म बच्चाले नमाने पनि हरेक खानापछि माझ्नैपर्छ भनेर हतार गर्नु पर्दैन, बिहान-बेलुका मात्र माझे पनि पुग्छ, बच्चाको मुड शान्त भएको बेला वा भिडियोबाट ध्यान अन्तै लगाउँदै, जबरजस्ती नहोस् भनेर माझिदिनुहोस्।

① बच्चाको टाउको काखमा राखेर पल्टाएको अवस्थामा राख्नुहोस्। ② टुथब्रस कलम समातेजस्तै समात्नुहोस्, अर्को हातको औंलाले ओठ बिस्तारै उठाउनुहोस्। ③ टुथब्रसको टुप्पोले बिस्तारै अगाडि-पछाडि, दायाँ-बायाँ दाँत माझ्नुहोस्।

विशेष गरी दाँतको बीचको खाली ठाउँ र दाढीको उच्च-नीच भाग दाँत कुहिने रोग लाग्न सजिलो हुने भएकाले राम्ररी होसियारीपूर्वक माझ्नुहोस्।

बच्चाले आफैं दाँत माझ्न सक्ने भएकैमा पूर्ण ढुक्क भएमा, राम्ररी नमाझिई पछि पछुताउनुपर्ने हुन सक्छ। करिब 10 वर्षसम्म सकेसम्म फेरि माझ्ने काम निरन्तर गर्नुहोस्।

करिब 2 वर्ष 6 महिनासम्म अधिकांश बच्चाले दाँत माझाउन मान्दैनन्। हरेक खानापछि दाँत माझ्ने बानी बसाल्नु महत्त्वपूर्ण त छ, तर त्योभन्दा बढी दाँत माझ्न घृणा नहोस् भनेर गाली गर्नु वा जबरजस्ती माझ्नुबाट जोगिनुहोस्। थोरै माझ्न छुट्नु जे भए पनि सजिलै जोगिन नसकिने कुरा हो। मन पर्ने कार्टुन क्यारेक्टरको टुथब्रस आफैं छान्न दिने, टुथब्रसमा स्टिकर टाँस्न लगाउने, दाँत माझ्ने भिडियो देखाउने, गीत गाउँदै माझ्न लगाउने, दाँत माझ्नुको महत्त्व बुझाउने, सफल भएको बेला प्रशंसा गर्ने आदिबाट बिस्तारै बच्चा दाँत माझ्न सक्षम हुँदै जान्छ।

धेरै खुवाउँदैमा दाँत कुहिने रोग लाग्दैन, तर खानाको अंश वा आमाको दूध लामो समयसम्म मुखमा रहिरहनुले दाँत कुहिने रोगको जोखिम बढाउँछ। आमाको दूध नभई निदाउन नसक्ने अवस्था भएमा पनि दाँत कुहिने रोगको जोखिम बढ्ने भएकाले, दिउँसोदेखि नै शरीरलाई सकेसम्म चलाएर थकाई निद्रा लगाई आमाको दूध बिना पनि निदाउन सक्ने बनाउनु प्रभावकारी हुन्छ। चिन्ता लाग्नेहरूले फ्लोराइड लगाएर दाँत कुहिने रोग रोकथाम गर्नु पनि महत्त्वपूर्ण हुने भएकाले, एकपटक हाम्रो क्लिनिकमा आउनुहोस्।

दूध दाँतको मिलावटमा बङ्गाराको विकासले गर्दा खाली ठाउँ बन्नु सामान्य कुरा हो। करिब 2 वर्ष 6 महिनादेखि 5 वर्षसम्म यो झन् देखिन सक्छ, तर यो पछि तल्लो भागबाट आउने स्थायी दाँतका लागि ठाउँ सुरक्षित राख्ने अत्यन्त महत्त्वपूर्ण खाली ठाउँ भएकाले, ब्रेस उपचार गर्नु आवश्यक छैन। बङ्गाराको विकासका कारण स्थायी दाँत आउँदा आफैं सही स्थानमा नमिल्ने सम्भावना भएमा भने ब्रेस उपचार आवश्यक हुन्छ। चिन्ता लागेमा पहिले हामीसँग परामर्श लिनुहोस्।

दूध दाँत र स्थायी दाँत पूर्ण रूपमा फरक-फरक दाँत भएकाले, असर थोरै हुन्छ, आवश्यक भएमा स्नायु निकाल्ने उपचार गरिन्छ। दाँत कुहिने ब्याक्टेरिया स्नायुसम्म पुग्दा धड्कन-धड्कन गरी निकै दुख्ने वा सुन्निने हुने भएकाले, स्नायु निकालेर सफा गर्नु आवश्यक हुन्छ।

दूध दाँत भए पनि, दाँत कुहिने ब्याक्टेरिया स्नायुसम्म पुग्दा त्यत्तिकै धेरै दुख्छ, र अवस्थाअनुसार कहिलेकाहीं दाँत नै झिक्नुपर्ने पनि हुन्छ। दूध दाँतको भूमिका स्थायी दाँतकै जस्तै चपाउनु हो। चपाउनाले दिमागलाई सक्रिय बनाउन र बङ्गाराको विकासमा मद्दत गर्छ, र दाँतको मिलावट तथा अनुहारको आकार बन्नमा पनि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हुन्छ। साथै, विकासका लागि आवश्यक पोषण प्राप्त गर्नमा पनि अपरिहार्य हुन्छ। यस्तो भूमिका दाँत कुहिने रोगले पूरा गर्न नसक्ने भएमा, दाँतको मिलावट बिग्रिने, स्थायी दाँतको रङ फेरिने, स्थायी दाँतको बनावट अपूर्ण भई खाडल वा भाँचिएको अवस्थामा आउने हुन सक्नुका साथै, भर्खरै आएको स्थायी दाँतमा दाँत कुहिने रोगको जोखिम एकाएक बढाउँछ। त्यसैले दाँत नकुहिनु नै राम्रो हो।